Darowizna od teściów - majątek osobisty czy wspólny? Wyrok SN I CSK 4013/24

1 Problem darowizn w małżeństwie

Darowizny od rodziców i teściów to jeden z najczęstszych problemów przy podziale majątku po rozwodzie. W mojej 28-letniej praktyce spotkałem się z setkami takich spraw. Scenariusz jest zwykle podobny:

Młode małżeństwo chce kupić mieszkanie. Rodzice jednego z małżonków dają im pieniądze - czasem na wkład własny, czasem na całe mieszkanie. Po kilku lub kilkunastu latach małżeństwo się rozpada. I wtedy pojawia się pytanie: czy te pieniądze trzeba dzielić po połowie?

Do niedawna odpowiedź na to pytanie nie była jednoznaczna. Sądy różnie interpretowały przepisy, co prowadziło do rozbieżnych orzeczeń. Wyrok Sądu Najwyższego z 16 lipca 2025 r. (I CSK 4013/24) wprowadził jasną regułę.

Podstawa prawna - art. 33 pkt 2 KRO

Zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

"przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił"

Kluczowe jest sformułowanie "chyba że darczyńca inaczej postanowił". To właśnie wola darczyńcy decyduje o losie darowizny.

2 Wyrok Sądu Najwyższego I CSK 4013/24

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2025 r., sygn. akt I CSK 4013/24:

"Wola darczyńcy decyduje o tym, czy darowizna wchodzi do majątku odrębnego (osobistego) obdarowanego małżonka, czy też do majątku wspólnego małżonków. Wola ta może być wyrażona wprost w umowie darowizny lub wynikać z okoliczności towarzyszących jej dokonaniu."

Stan faktyczny sprawy

Sprawa dotyczyła małżeństwa, które w 2015 roku otrzymało od rodziców męża kwotę 200.000 zł na zakup mieszkania. Pieniądze zostały przelane na wspólne konto małżonków, a mieszkanie kupiono na oboje małżonków. Po rozwodzie w 2023 roku żona domagała się podziału mieszkania po połowie, argumentując że darowizna weszła do majątku wspólnego.

Sąd Najwyższy, rozpatrując skargę kasacyjną, stwierdził że kluczowe jest ustalenie rzeczywistej woli darczyńców - rodziców męża. Fakt, że pieniądze trafiły na wspólne konto i mieszkanie kupiono na oboje małżonków, nie przesądza automatycznie o woli darczyńców.

Kluczowe tezy wyroku

• Domniemanie majątku osobistego - darowizna co do zasady wchodzi do majątku osobistego obdarowanego
• Wola darczyńcy jest decydująca - tylko wyraźna wola darczyńcy może zmienić tę zasadę
• Przeznaczenie darowizny nie zmienia jej charakteru - fakt, że pieniądze wydano na wspólny cel, nie oznacza automatycznie darowizny na rzecz obojga małżonków
• Ciężar dowodu - małżonek twierdzący, że darowizna weszła do majątku wspólnego, musi to udowodnić

3 Wola darczyńcy - klucz do sprawy

Sąd Najwyższy podkreślił, że przy ustalaniu woli darczyńcy należy brać pod uwagę całokształt okoliczności:

Okoliczności przemawiające za majątkiem osobistym

• Darowizna pochodzi od rodziców tylko jednego z małżonków
• Bliskie relacje darczyńców tylko z jednym małżonkiem
• Konflikt lub chłodne relacje z drugim małżonkiem
• Darowizna dokonana przed ślubem lub krótko po nim
• Wyraźne oświadczenia darczyńców (nawet ustne)
• Tradycja rodzinna "pomagania swoim dzieciom"

Okoliczności przemawiające za majątkiem wspólnym

• Wyraźne wskazanie obojga małżonków jako obdarowanych w umowie
• Równie bliskie relacje darczyńców z obojgiem małżonków
• Oświadczenia darczyńców o chęci pomocy "młodej rodzinie"
• Darowizna z okazji ślubu "dla młodej pary"
• Długoletnie, stabilne małżeństwo w momencie darowizny

4 Jak udowodnić wolę darczyńcy?

W praktyce sądowej kluczowe znaczenie mają dowody. Oto hierarchia ich mocy dowodowej:

Najsilniejsze dowody

1. Umowa darowizny w formie aktu notarialnego - z wyraźnym wskazaniem obdarowanego i zastrzeżeniem, że darowizna wchodzi do majątku osobistego
2. Pisemne oświadczenie darczyńcy - nawet zwykła forma pisemna ma dużą moc dowodową
3. Korespondencja - emaile, SMS-y, listy, w których darczyńca wyraża swoją wolę

Dowody pomocnicze

• Zeznania świadków - rodziny, znajomych obecnych przy rozmowach o darowiźnie
• Zeznania samych darczyńców - jeśli żyją i są w stanie zeznawać
• Okoliczności darowizny - relacje rodzinne, kontekst, tradycje
• Dokumenty bankowe - tytuł przelewu, adnotacje

5 Darowizna a podział majątku po rozwodzie

Ustalenie, czy darowizna weszła do majątku osobistego czy wspólnego, ma fundamentalne znaczenie przy podziale majątku:

Scenariusz 1: Darowizna w majątku osobistym

Jeśli darowizna (np. pieniądze na mieszkanie) weszła do majątku osobistego jednego z małżonków:

• Wartość darowizny nie podlega podziałowi
• Małżonek, który otrzymał darowiznę, może żądać zwrotu nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny
• Przy podziale mieszkania kupionego częściowo z darowizny, uwzględnia się proporcje wkładów

Scenariusz 2: Darowizna w majątku wspólnym

Jeśli darowizna weszła do majątku wspólnego:

• Wartość darowizny podlega podziałowi po połowie (lub w innych proporcjach ustalonych przez sąd)
• Oboje małżonkowie mają równe prawa do przedmiotów nabytych za darowiznę

Przykład praktyczny

Małżonkowie kupili mieszkanie za 500.000 zł. Rodzice męża dali 200.000 zł (darowizna do majątku osobistego męża), reszta (300.000 zł) pochodziła z kredytu spłacanego z majątku wspólnego.

Przy podziale majątku:

• Mąż ma prawo do 200.000 zł jako zwrot nakładów z majątku osobistego
• Pozostałe 300.000 zł dzieli się po połowie (po 150.000 zł)
• Mąż otrzymuje łącznie 350.000 zł, żona 150.000 zł

6 Nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny

Zgodnie z art. 45 § 1 KRO, każdy z małżonków może żądać zwrotu nakładów i wydatków poczynionych z majątku osobistego na majątek wspólny. To kluczowy przepis przy rozliczaniu darowizn.

Jak obliczyć nakłady?

Sądy stosują dwie metody:

• Metoda nominalna - zwrot dokładnej kwoty darowizny (np. 200.000 zł)
• Metoda proporcjonalna - zwrot proporcji wartości (np. 40% wartości mieszkania, jeśli darowizna stanowiła 40% ceny zakupu)

Sąd Najwyższy w wyroku I CSK 4013/24 opowiedział się za metodą proporcjonalną, która lepiej oddaje rzeczywisty wkład małżonka i uwzględnia zmiany wartości nieruchomości w czasie.

Przykład

W 2015 roku mieszkanie kosztowało 500.000 zł, z czego 200.000 zł (40%) pochodziło z darowizny. W 2025 roku mieszkanie jest warte 800.000 zł. Przy metodzie proporcjonalnej mąż otrzyma 40% z 800.000 zł = 320.000 zł (a nie tylko 200.000 zł).

7 Praktyczne rady

Dla darczyńców (rodziców)

• Zawsze sporządzaj umowę darowizny w formie aktu notarialnego
• Wyraźnie wskaż, że darowizna jest przeznaczona tylko dla Twojego dziecka
• Dodaj klauzulę, że darowizna wchodzi do majątku osobistego
• Zachowaj kopię umowy i potwierdzenie przelewu

Dla obdarowanych (małżonków)

• Przechowuj wszystkie dokumenty związane z darowizną
• Jeśli darowizna była nieformalna, poproś rodziców o pisemne potwierdzenie
• Dokumentuj przeznaczenie darowizny (na co została wydana)
• Przy zakupie nieruchomości - wskaż źródło finansowania w akcie notarialnym

Przy podziale majątku

• Zbierz wszystkie dowody woli darczyńcy
• Przygotuj zestawienie nakładów z majątku osobistego
• Rozważ skorzystanie z pomocy adwokata specjalizującego się w sprawach majątkowych
• Nie podpisuj ugody bez konsultacji z prawnikiem

8 Podsumowanie

Wyrok Sądu Najwyższego I CSK 4013/24 z 16 lipca 2025 r. wprowadził jasną regułę dotyczącą darowizn w małżeństwie:

• Wola darczyńcy jest decydująca - to darczyńca decyduje, czy darowizna wchodzi do majątku osobistego czy wspólnego
• Domniemanie majątku osobistego - w razie wątpliwości darowizna wchodzi do majątku osobistego obdarowanego
• Przeznaczenie nie zmienia charakteru - wydanie darowizny na wspólny cel nie oznacza automatycznie darowizny dla obojga małżonków
• Dokumentacja jest kluczowa - warto zabezpieczyć dowody woli darczyńcy na przyszłość

Źródła i podstawa prawna

• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2025 r., sygn. akt I CSK 4013/24
• Art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
• Art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
• Baza orzeczeń Sądu Najwyższego: www.sn.pl/orzecznictwo